* پیشینه M. R. I
در سال 1942 نخستین‌بار دو دانشمند به نام‌های ادوارد پورسل و فلیكس بلاچ موفق به تعریف پدیده رزونانس مغناطیسی هسته‌ای (MMR) شدند و به جهت این كشف جایزه نوبل فیزیك به آنان اهداء شد. در سال 1971 بود كه آقای لوتر بور به كار برد NMR در تصویربرداری اشاره نمود و دكتر دامادیان (پزشك آمریكایی تركیه‌ای الاصل) در همان سال به استفاده از این روش در شناخت سرطان‌ها دست یافت. از دیگر پیشگامان این موضوع می‌توان به دكتر مانسفیلد اشاره نمود. اصطلاح NMR كه دربردارنده مفهوم هسته‌ای بود باعث ترس و وحشت بیماران می‌گردید، به همین خاطر بعدها عبارت تصویربرداری با روش رزونانس مغناطیسی (M. R. I) جایگزین NMR گردید.
به تدریج دستگاه‌های M. R. I پیشرفته‌تر شده و از قدرت بالاتری برخوردار گردیدند و این سیر تكامل كماكان ادامه دارد.

* اصول M. R. I
بدن انسان از مقدار زیادی آب تشكیل شده است. هر مولكول آب متشكل از یك اتم اكسیژن و دو اتم هیدروژن است و هر اتم هیدروژن در هسته خود واجد یك پروتون می‌باشد. هر پروتون به صورت یك ذره كروی حول محول خود در حال گردش است و به لحاظ این گردش، میدانی مغناطیسی در اطراف آن ایجاد می‌شود. دانشمندان این نوع گردش را همانند چرخش كره زمین به دور محور خود در نظر می‌گیرند. پس شباهت یك پروتون به كره زمین بسیار زیاد است. یعنی برای هر پروتون دو قطب شمال (N) و جنوب (S) فرض می‌شود.

دستگاه M. R. I كه واجد آهن‌ربایی تحت عنوان مگنت می‌باشد قادر است تا بخشی از پروتون‌های موجود در اتم هیدروژن بدن انسان را كه هریك مانند آهن‌ربایی كوچك عمل می‌كنند تحت تأثیر قرار داده، سپس آنها را شمارش نموده (كمیّت) و مكان و موقعیت آنها (كیفیت) را در بافت‌های مختلف (عضله، چربی، مغز ... ) نشان دهد.

گرچه عامل ایجاد تصویر، بررسی تعداد و موقعیت‌ اتم‌های هیدروژن است، لیكن تصویر حاصله در بافت‌های مختلف متفاوت بوده و حتی در مایعات مختلف از قبیل خون، ادرار، مایع مغزی نخاعی، كره چشم و مایعاتی كه در تورم‌های مختلف بافتی وجود دارند با هم تفاوت دارد. هنگامی كه بیمار روی تخت دستگاه M. R. I قرار گرفته و به داخل كانال عكس‌برداری (مگنت) هدایت می‌گردد، محور اكثریت پروتون‌های بدن بر حسب نیروی میدان مغناطیسی مگنت دستگاه تغییر جهت داده و در راستایی خاص ثابت می‌شوند كه در واقع نقطه صفر (Zero pint) محسوب می‌شود.

در مرحله بعد امواج رادیویی با طول موج كوتاه (مانند امواج رادیویی F. M) به پروتون‌های تحریك شده می‌تابند و سبب وضعیت جدیدی در آنها می‌شوند. پس از خاموش كردن بخش مولد امواج رادیوییف انرژی پس داده شده سنجش می‌شود و به این ترتیب دستگاه «آواز كُر پروتون‌های بدن» را شنیده و آن را به تصویر مورد نظر از بافت‌های بدن حاصل می‌آید.

*بیمار گرامی:
روش M. R. I دارای حساسیت عالی است اما از درجه اختصاصیت بالایی برخوردار نیست. این بدان معناست كه M. R. I می‌تواند بافت مبتلا به بیماری را بشناسد اما قادر به افتراق بسیاری از بیماری‌ها از یكدیگر نیست لذا در این مرحله است كه علاوه بر نوع و كیفیت دستگاه مورد استفاده، نقش یك متخصص رادیولوژی خبره، كاردان و با تجربه مشخص می‌شود. وجود یك رادیولوژیست مسلط به M. R. I می‌تواند نقص عدم اختصاصی بودن تصاویر M. R. I را به حداقل برساند. بدیهی است وجود تكنولوژیست متبحر و آشنا به M. R. I نیز عامل مهم دیگری در تهیه تصاویر دقیق و با ارزش خواهد بود.

 منبع :دانستنیهای ام آر آیMRI   مولف :سینامهر